Η δημιουργία των νησιών

Α. Η δημιουργία της Δυτικής Κω και της Πυργούσας - Παχιάς

  1. Στο ηφαιστειακό πεδίο Κω-Νισύρου, το ανατολικό άκρο του ηφαιστειακού τόξου του Νοτίου Αιγαίου, οι πρώτες εκρήξεις χρονολογούνται πριν περίπου 3,4 εκατομμύρια χρόνια και τα πετρώματα που δημιουργήθηκαν από αυτές χερσεύουν σήμερα στη δυτική Κω. Η πρώτη περίοδος ηφαιστειακής δράσης διαρκεί έως 1,6 εκατομμύρια χρόνια πριν από σήμερα. Το λιωμένο πέτρωμα αναβλύζει συνήθως ήρεμα και σε λίγες περιπτώσεις εκτινάσσεται βίαια από τα έγκατα της γης, δημιουργώντας διάφορα μικρά ηφαιστειακά κέντρα στη δυτική Κω. Δημιουργούνται επίσης την ίδια περίοδο οι νησίδες Πυργούσα, Παχιά, και μια σειρά άλλα ηφαιστειακά κέντρα ανάμεσα σε αυτές και τη νησίδα Κανδελέουσα, που σήμερα βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας (βλέπε σχετικό σχήμα).  
  2. Τα ηφαίστεια της περιοχής ξεκουράζονται για περίπου ένα εκατομμύριο χρόνια, και ξυπνούν βίαια, με αλλεπάλληλες εκρήξεις μέσα στον σημερινό κόλπο της Κεφάλου, δημιουργώντας τον ομώνυμο δακτύλιο τόφφων στην περιοχή. (βλέπε σχετικό σχήμα). 
  3. Η ήπια ηφαιστειακή δράση που ακολουθεί δημιουργεί το λόφο Ζηνί, πάντα στον κόλπο της Κεφάλου, πριν περίπου 500.000 χρόνια. (βλέπε σχετικό σχήμα). 
  4. Το μεγαλύτερο ηφαιστειακό γεγονός της περιοχής εκδηλώνεται πριν 165.000 χρόνια. Μια τεράστια έκρηξη ξεκινά από ένα μεγάλο ηφαίστειο που βρισκόταν τότε πολύ κοντά στο σημερινό βόρειο Γυαλί. Η έκρηξη τινάζει στον αέρα 240 δισεκατομμύρια τόνους λιωμένο πέτρωμα και καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της Κω με στρώματα ελαφρόπετρας και ηφαιστειακής στάχτης πάχους δεκάδων μέτρων. Πυκνά σύννεφα πυρακτωμένης τέφρας ξεχύνονται σαν ποτάμια προς όλες τις κατευθύνσεις και ταξιδεύοντας με μεγάλη ταχύτητα στην επιφάνεια της θάλασσας φτάνουν στην Κάλυμνο, τις ακτές της Τουρκίας, την Πυργούσα την Παχιά και την Τήλο, καλύπτοντας συνολικά πάνω από 3.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η λεπτή στάχτη που τινάζεται στην ατμόσφαιρα ταξιδεύει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Ορίζοντες με ιζήματα βαθιάς θάλασσας που τη φιλοξενούν έχουν εντοπιστεί σε απόσταση 300 χιλιομέτρων νότια της Κω. Την εποχή εκείνη το Γυαλί και η Στρογγυλή δεν υπήρχαν, ενώ η Νίσυρος ήταν ένα υποθαλάσσιο ηφαίστειο που πιθανά μόνο η κορυφή του βρισκόταν λίγο πάνω από τη θάλασσα. (βλέπε σχετικό σχήμα).

Dimiourgia/1sx_East%20SAAVA_60.jpg Dimiourgia/2asx_kos_sw_01_60.jpg Dimiourgia/2sx_SKos_GeolMus_60.jpg Dimiourgia/3asx_kos_sw_02_60.jpg Dimiourgia/3sx_Kefalos_60.jpg Dimiourgia/4asx_kos_sw_03_60.jpg Dimiourgia/4bsx_KPT%20Area_60.jpg Dimiourgia/4sx_KosKPT1_60.jpg   

Β. Η Δημιουργία της Νισύρου

Η Νίσυρος άρχισε να οικοδομείται σε ένα θαλάσσιο πυθμένα σημερινού βάθους περίπου 300 μέτρων ο οποίος αποτελείται από ασβεστόλιθους, πετρώματα που έχουν δημιουργηθεί πριν 150 εκατομμύρια χρόνια από δράση και συσσώρευση θαλάσσιων οργανισμών (κοράλλια και κοχύλια) σε ρηχή θάλασσα. Τα ίδια πετρώματα εμφανίζονται σήμερα στη νοτιοδυτική Κω, τη χερσόνησο της Λυκίας και στο νησάκι Κανδελέουσα, 25 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Νισύρου.

  1. Το ηφαίστειο αναδύεται από τη θάλασσα και αρχίζει να οικοδομεί ένα χερσαίο κώνο πριν περίπου 150.000 χρόνια, λίγο μετά τη μεγάλη έκρηξη της Κω. Τα επόμενα χρόνια η βίαια εκρηκτική και η ήπια ηφαιστειακή δράση διαδέχονται η μια την άλλη. Οι εκρήξεις τινάζουν στον αέρα το λιωμένο πέτρωμα που θρυμματίζεται, ψύχεται και ξαναπέφτει στη γη δημιουργώντας λεπτά ή παχιά στρώματα από ηφαιστειακή τέφρα. Άλλοτε πάλι ήρεμα ποτάμια από ρευστό λιωμένο πέτρωμα αναβλύζουν μέσα από ρήγματα, γεμίζουν τις κοιλάδες και σκεπάζουν την περιοχή δημιουργώντας συμπαγή παχιά ρεύματα λάβας. Έτσι στα επόμενα 80.000 χρόνια δημιουργείται από τη διαδοχή στρωμάτων τέφρας, ρευμάτων λάβας και θόλων, ένα κλασσικό στρωματοηφαίστειο, ένας μεγάλος ηφαιστειακός κώνος πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Η διάμετρός του υπολογίζεται σε επτά (7) περίπου χιλιόμετρα και το μέγιστο ύψος του σε 700 μέτρα, ενώ στην κορυφή ένας κεντρικός κρατήρας καταλαμβάνεται πιθανά από τα νερά μιας μικρής λίμνης. Ένα νησί που λίγο διαφέρει σε μέγεθος και σχήμα από τη σημερινή Νίσυρο. (βλέπε σχετικό σχήμα)  
  2. 70000 χρόνια πριν από σήμερα εκδηλώνεται ηφαιστειακή δράση στις νότιες και ανατολικές πλαγιές του ηφαιστείου, όπου αναβλύζει παχύρρευστη ρυολιθική και δακιτική λάβα, δημιουργώντας τους σχηματισμούς των λαβών του Άργους στο νότο και της Παχιάς Άμμου στην ανατολή. (βλέπε σχετικό σχήμα)  
  3. Όσο περνάει ο καιρός και οικοδομείται ο κώνος της Νισύρου, όλο και περισσότερο παχύρρευστο και πλούσιο σε αέρια μάγμα αρχίζει να αποθηκεύεται σε μικρότερα βάθη, μόλις λίγα χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Η τεράστια ενέργεια που συσσωρεύεται μόνο με ένα τρόπο βρίσκει διέξοδο: τις μεγάλες εκρήξεις. Η πρώτη σειρά μεγάλων εκρήξεων εκδηλώνεται πριν περίπου 60.000 χρόνια. Τα εγκλωβισμένα μαγματικά αέρια τινάζουν το λιωμένο πέτρωμα στον αέρα κονιορτοποιώντας το και παράγοντας δεκάδες εκατομμύρια τόνους ελαφρόπετρα. Στο ενεργειακό ισοζύγιο συμβάλλει καθοριστικά το θαλασσινό νερό, το νερό των υπόγειων υδροφόρων καθώς και το νερό μικρών λιμνών των κρατήρων του ηφαιστείου: αναμειγνυόμενο με το μάγμα μετατρέπεται σε υπέρθερμο ατμό και πολλαπλασιάζει την ισχύ αυτών των εκρήξεων, που οι ηφαιστειολόγοι τις ονομάζουν υδρο-ηφαιστειακές. Η ηφαιστειακή στάχτη τινάζεται σε αρκετά χιλιόμετρα ύψος, πολλές φορές παρασέρνοντας θραύσματα παλιότερων πετρωμάτων, ακόμη και των ασβεστόλιθων που βρίσκονται σε μεγάλο βάθος κάτω από το ηφαίστειο. Τα δεκάδες τεφρά στρώματα στάχτης, που καλύπτουν σήμερα κυρίως τις ανατολικές πλαγιές του νησιού, έχουν αποτεθεί από αντίστοιχο αριθμό εκρήξεων κατά τη διάρκεια λίγων χιλιάδων χρόνων, κάπου μεταξύ 60.000 και 55.000 χρόνων πριν από σήμερα. Η στάχτη από αυτές τις εκρήξεις ταξίδεψε με τη βοήθεια του αέρα πολλά χιλιόμετρα μακριά, και σήμερα τη βρίσκουμε στην Πυργούσα, την Παχιά και τις βόρειες κοιλάδες της Τήλου. Στο γεωλογικό σχηματισμό που δημιουργήθηκε από αυτές τις αποθέσεις έχει δοθεί το όνομα της «Κυράς», από το ομώνυμο μοναστήρι στις ανατολικές πλαγιές του νησιού. (βλέπε σχετικό σχήμα)  
  4. Μετά τις εκρήξεις αυτές, νέο ανδεσιτικό μάγμα τροφοδοτεί ηφαιστειακή δράση τόσο ως υδρο-ηφαιστειακές εκρήξεις, όπου έρχεται σε επαφή με το νερό, όσο και ως ρεύματα λάβας, τα οποία καλύπτουν το ΒΑ και ΝΔ τμήμα του νησιού, επεκτείνοντας το κυρίως ΒΑ και δημιουργώντας το ακρωτήρι Κατσούνι. (βλέπε σχετικό σχήμα).  
  5. Τις εκρήξεις αυτές ακολουθεί ήρεμη εξώθηση μεγάλων ποσοτήτων παχύρρευστου δακιτικού μάγματος, που δημιουργεί θόλους στο βόρειο μέρος του νησιού. Μέρος των θόλων αυτών καταρρέει και σκεπάζει τις βόρειες και βορειοδυτικές πλαγιές του ηφαιστείου με αλλεπάλληλα στρώματα από καυτά λιθάρια και στάχτη. Το Εμπορειό βρίσκεται χτισμένο πάνω σε αυτές τις λάβες, γι’ αυτό και ονομάστηκαν λάβες Εμπορειού. (βλέπε σχετικό σχήμα)  
  6. Μετά από ένα διάστημα παύσης της ηφαιστειακής δράσης διάρκειας μερικών χιλιάδων ετών, περίπου πριν 45.000 χρόνια, εκδηλώνεται η πρώτη μεγάλη καταστροφική έκρηξη του ηφαιστείου της Νισύρου. Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, μόλις λίγα εικοσιτετράωρα, 8 δισεκατομμύρια τόνοι λιωμένο πέτρωμα εκτοξεύονται στην ατμόσφαιρα παράγοντας πάνω από 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ελαφρόπετρας και στάχτης. Αυτά τινάζονται σε ύψος μεγαλύτερο των 12 χιλιομέτρων, δημιουργούν ένα πελώριο σύννεφο και καλύπτουν όλο το νησί με στρώματα τέφρας πάχους έως και 15 μέτρων. Δημιουργείται έτσι ο γεωλογικός σχηματισμός της «κατώτερης κίσσηρης». Η κορυφή του ηφαιστείου κατακρημνίζεται στο κενό των 3 κυβικών χιλιομέτρων που έχει δημιουργηθεί κάτω από το νησί λόγω της εκτόξευσης του μάγματος και δημιουργείται η πρώτη καλδέρα της Νισύρου.  
  7. Μετά από μία περίοδο ηρεμίας, το παχύρρευστο λιωμένο πέτρωμα, φτωχό σε αέρια και ενέργεια, αρχίζει να αναβλύζει ήπια. Οικοδομεί μεγάλους θόλους λάβας κοντά στα ανατολικά χείλη της πρώτης καλδέρας, και όταν υπερβαίνει τα χείλη της ξεχύνεται και καλύπτει τις νοτιοανατολικές πλαγιές του ηφαιστείου με πολύ παχιά ρεύματα λάβας, τις λάβες των Νικιών.  
  8. Η περίοδος ηρεμίας που ακολουθεί και διαρκεί μερικές χιλιάδες χρόνια, διακόπτεται από τη δεύτερη καταστροφική έκρηξη της Νισύρου, πριν περίπου 35.000 χρόνια. Τα χαρακτηριστικά της είναι ίδια με αυτά της προηγούμενης μεγάλης έκρηξης. Είκοσι δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ελαφρόπετρας και στάχτης σκεπάζουν τη Νίσυρο ξανά, είτε σαν βροχή από τον ουρανό, είτε σαν πυκνά πυρακτωμένα σύννεφα αερίων και στάχτης που σαρώνουν τις πλαγιές του ηφαιστείου. Στο κενό που δημιουργείται κάτω από το νησί από την εκτόξευση του μάγματος κατακρημνίζεται το κεντρικό τμήμα του ηφαιστείου και δημιουργείται η καλδέρα της Νισύρου, όπως την παρατηρούμε σήμερα. Η εκρηκτική δράση διαρκεί λίγες μόνο μέρες; και η τέφρα που αποτίθεται δημιουργεί το γεωλογικό σχηματισμό της «ανώτερης κίσσηρης», τη λευκή ελαφρόπετρα και στάχτη που σκεπάζει σήμερα το βόρειο τμήμα του νησιού.  
  9. Ακολουθεί μία περίοδος ηρεμίας, κατά την οποία αποτίθεται πάνω στη Νίσυρο η Ανώτερη κίσσηρη του Γυαλιού. Το παχύρρευστο και φτωχό σε αέρια μάγμα που έχει μείνει μετά την έκρηξη στα βαθύτερα στρώματα του μαγματικού θαλάμου, μαζί με νεώτερο που καταφθάνει σιγά-σιγά, αρχίζει να αναβλύζει ήρεμα για αρκετές χιλιάδες χρόνια, δημιουργώντας τους «μετακαλδερικούς θόλους», δηλαδή τους λόφους του Μποριάτικου, του Νίφιου, του Προφήτη Ηλία και της Τραπεζίνας, γεμίζοντας έτσι τα 2/3 περίπου της καλδέρας. Έξω από την καλδέρα οικοδομεί το θόλο του Καραβιώτη. Έτσι η Νίσυρος παίρνει τη σημερινή μορφή της, πριν περίπου 25 με 20.000 χρόνια.

    Η δημιουργία των κεντρικών θόλων είναι η τελευταία μαγματική δραστηριότητα που εκδηλώνεται στη Νίσυρο. Καμιά από τις εκρήξεις του ηφαιστείου που καταγράφονται στις ιστορικές πηγές δεν παράγει λιωμένο πέτρωμα. Όλες είναι υδροθερμικές (φρεατικές) εκρήξεις που οφείλονται στην ύπαρξη υπέρθερμου ατμού στο υπέδαφος του νησιού.

6asx_Nis_evolution_08_60.jpg  Dimiourgia/14bsx_NisCald_07_2_60.jpg Dimiourgia/14asx_Nis_evolution_0_60.jpg Dimiourgia/13bsx_Nis_UP%20fallout2b_60.jpg Dimiourgia/13asx_Nis_evolution_01_60.jpg Dimiourgia/12bsx_NRL7_60.jpg Dimiourgia/12asx_Nis_evolution_02_60.jpg Dimiourgia/11bsx__Nis_LP%20Argos1_60.jpg Dimiourgia/11asx_Nis_evolution_03_60.jpg 

10asx_Nis_evolution_04_60.jpg  

Γ. Η Δημιουργία Γυαλιού-Στρογγυλής

Το Γυαλί και η Στρογγυλή δημιουργούνται παράλληλα με τις τελευταίες φάσεις δημιουργίας της Νισύρου

  1. Πριν περίπου 50000 χρόνια, αλλεπάλληλες υποθαλάσσιες εκρήξεις τινάζουν μεγάλες ποσότητες ελαφρόπετρας και οικοδομούν ένα υποθαλάσσιο δακτύλιο τόφφων. Ότι έχει μείνει από αυτόν χερσεύει σήμερα ως «κατώτερη κίσσηρη Γυαλιού» στο ΝΔ Γυαλί.  
  2. Στη συνέχεια δημιουργείται η νησίδα του Αγίου Αντωνίου κοντά στο Γυαλί και ανατολικότερα η Στρογγυλή, με αλλεπάλληλες εκχύσεις λάβας στο βυθό που αργότερα χερσεύουν.  
  3. Πριν περίπου 30000 χρόνια, μετά την τελευταία μεγάλη έκρηξη της Νισύρου, και πριν δημιουργηθούν οι θόλοι της, εκδηλώνεται μια μεγάλη έκρηξη με κέντρο κοντά στο βόρειο Γυαλί. Η ελαφρόπετρα που τινάζει σκεπάζει το Γυαλί που υπήρχε τότε, και τη Νίσυρο, δημιουργώντας το σχηματισμό της «ανώτερης κίσσηρης Γυαλιού».  
  4. Παχύρρευστες ρυολιθικές λάβες εξέρχονται στη συνέχεια από αυτό το κέντρο και οι θόλοι και τα ρεύματα λάβας που τροφοδοτούν, δημιουργούν το φυσικό ηφαιστειακό γυαλί (οψιανό) και τον περλίτη του ΒΑ Γυαλιού, πριν περίπου 25000 χρόνια. 
Dimiourgia/15asx_giali_01_60.jpgDimiourgia/15bsx_Yali_LP1_60.jpgDimiourgia/16asx_giali_02_60.jpgDimiourgia/16bsx_AgAntonios1b_60.jpgDimiourgia/16csx_Stroggili1a_60.jpgDimiourgia/17asx_giali_03_60.jpgDimiourgia/17bsx_Yali_Upper%20RW%20layers2_60.jpgDimiourgia/18asx_giali_04_60.jpgDimiourgia/18bsx_YaliObcidian_60.jpg 
 
Επόμ. >
Copyright 2008 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, Ελλάδα