Γεωλογία
  Kos_nisyros_100.jpg    Aegean%20Arc_100.jpg

Η Νίσυρος είναι το νεότερο από τα μεγάλα ενεργά ηφαίστεια της Ελλάδας. Τα παλαιότερα πετρώματα που εμφανίζονται εδώ έχουν ηλικία λίγο μικρότερη των 160.000 χρόνων ενώ τα νεότερα αγγίζουν τα όρια της προϊστορίας, πριν περίπου 20.000 χρόνια.

Στην ευρύτερη περιοχή της Νισύρου, στο ανατολικό άκρο του ηφαιστειακού τόξου, οι πρώτες ηφαιστειακές εκρήξεις χρονολογούνται πριν 3,4 εκατομμύρια χρόνια. Από τότε, με μικρές ή μεγάλες εκρήξεις, οικοδομήθηκε το μεγαλύτερο μέρος της δυτικής Κω, οι πέριξ της Νισύρου νησίδες Πυργούσα, Παχιά, Στρογγυλή και Γυαλί και η ίδια η Νίσυρος.

Δε γνωρίζουμε πότε ακριβώς άρχισαν να οικοδομούνται τα υποθαλάσσια θεμέλια της Νισύρου. Σίγουρα χρειάστηκαν μερικές δεκάδες χιλιάδες χρόνια υποθαλάσσιας ηφαιστειακής δράσης ώσπου η πρώτη κορυφή του νησιού να αναδυθεί από τα νερά του Αιγαίου, πριν περίπου 150.000 χρόνια.

Το ηφαίστειο, αφού αναδύεται από τη θάλασσα αρχίζει να οικοδομεί ένα χερσαίο κώνο. Στα επόμενα 100.000 χρόνια οικοδομείται από τη διαδοχή στρωμάτων τέφρας και λάβας ένας μεγάλος ηφαιστειακός κώνος πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Η διάμετρός του υπολογίζεται σε επτά (7) περίπου χιλιόμετρα και το μέγιστο ύψος του σε 700 μέτρα.

Η πρώτη μεγάλη καταστροφική έκρηξη εκδηλώνεται στο νησί πριν περίπου 40.000 χρόνια. Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, δισεκατομμύρια τόνοι λιωμένο πέτρωμα εκτοξεύονται στην ατμόσφαιρα παράγοντας τεράστιο όγκο ελαφρόπετρας και στάχτης. Η κορυφή του ηφαιστείου κατακρημνίζεται στο κενό που έχει δημιουργηθεί κάτω από το νησί λόγω της εκτόξευσης του μάγματος και δημιουργείται η πρώτη καλδέρα της Νισύρου.

Μετά από την έκρηξη, το παχύρρευστο λιωμένο πέτρωμα, οικοδομεί μεγάλους θόλους λάβας κοντά στα ανατολικά χείλη της πρώτης καλδέρας, και καλύπτει τις νοτιοανατολικές πλαγιές του ηφαιστείου με πολύ παχιά ρεύματα λάβας, αυτά που σήμερα βρίσκονται πάνω τους χτισμένα τα Νικιά.

Η περίοδος ηρεμίας που ακολουθεί, διακόπτεται από τη δεύτερη καταστροφική έκρηξη της Νισύρου, πριν περίπου 35.000 χρόνια που προσθέτει νέα στρώματα ελαφρόπετρας στο νησί και δημιουργεί τη σημερινή καλδέρα της Νισύρου.

Το μάγμα, μετά την έκρηξη, αναβλύζει ήρεμα για αρκετές χιλιάδες χρόνια μετά τη μεγάλη έκρηξη, δημιουργώντας τους «μετακαλδερικούς θόλους», τους ψηλούς λόφους που πληρούν τα 2/3 περίπου της καλδέρας. Έξω από την καλδέρα οικοδομεί το θόλο του Καραβιώτη και η Νίσυρος παίρνει τη σημερινή μορφή της.

Η νησίδα του Γυαλιού είναι το νεότερο ηφαιστειακό κέντρο της περιοχής. Το νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού αποτελείται από παχιά στρώματα ελαφρόπετρας που έχουν αποτεθεί από δύο εκρήξεις, πριν περίπου 50.000 και 30.000 χρόνια. Το βορειοανατολικό τμήμα αποτελείται ολοκληρωτικά από παχιά ρεύματα φυσικού γυαλιού (από όπου παίρνει και το όνομά του το νησί), ο γνωστός οψιανός και περλίτης του Γυαλιού, ηλιλκίας περίπου 25.000 ετών.

Καμιά από τις επόμενες εκρήξεις του ηφαιστείου, που καταγράφονται στις ιστορικές πηγές, δεν παράγει λιωμένο πέτρωμα. Όλες είναι υδροθερμικές εκρήξεις και οφείλονται στην ύπαρξη υπέρθερμου ατμού στο υπέδαφος του νησιού. Το θαλασσινό νερό και το νερό της βροχής κατεισδύουν στα πετρώματα του νησιού, συγκεντρώνονται σε βαθείς ορίζοντες και θερμαίνονται από το μάγμα. Το νερό εκεί μετατρέπεται σε υπέρθερμο ατμό, ασκεί φοβερές πιέσεις που όταν ξεπεράσουν το βάρος και τη συνεκτικότητα των υπερκείμενων πετρωμάτων, τα τινάζει στον αέρα προκαλώντας μια υδροθερμική έκρηξη.

Τέτοιες ήταν όλες οι εκρήξεις που έχουν καταγραφεί στη Νίσυρο κατά τους ιστορικούς χρόνους. Στο νότιο τμήμα του πυθμένα της καλδέρας, υπάρχουν ίχνη από 20 τέτοιους κρατήρες. Οι 10 είναι καλά διατηρημένοι και ο καθένας έχει το δικό του όνομα.

Ο μεγαλύτερος και επιβλητικότερος υδροθερμικός κρατήρας είναι ο Στέφανος, ο οποίος μονοπωλεί και το ενδιαφέρον των τουριστών, επιδεικνυόμενος σε αυτούς ως «το ηφαίστειο». Οι πιο πρόσφατοι από τους υδροθερμικούς κρατήρες είναι συγκεντρωμένοι στην περιοχή του Λόφου, ένα μικρό μετακαλδερικό θόλο που κυριολεκτικά έχει διαλυθεί από τις υδροθερμικές εκρήξεις. Εδώ βρίσκονται 6 καλά διατηρημένοι κρατήρες, η δημιουργία των τριών από τους οποίους έχει καταγραφεί στις ιστορικές πηγές.

Τον Οκτώβριο ή στα τέλη Νοεμβρίου του 1871 ένας ισχυρός σεισμός προκαλεί την έναρξη υδροθερμικών εκρήξεων που δημιουργούν έως το 1873 τους δύο μικρούς κρατήρες του Πολυβώτη και του ΑλέξανδρουΦλέγεθρο).

Η τελευταία υδροθερμική έκρηξη που έχει καταγραφεί στη Νίσυρο είναι αυτή του 1887, η οποία δημιούργησε τον κρατήρα του Μικρού Πολυβώτη.

 nisyros3dgeolgr_100.jpg Yali_100.jpg  Nis_Hydrocraters_OV7_100.jpg
 
Copyright 2008 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, Ελλάδα